Bij nader inzien is het toch niet zo’n makkelijk verklaarbare uitspraak. Immers, zo vanzelfsprekend is het niet als je mensen met bomen vergelijkt. Bovendien mensen die als bomen wandelen? Bomen wandelen niet. Het is evengoed opmerkelijk dat deze uitroep in de bijbel opgenomen is. De vraag is dus waarom. We moeten een diepere betekenis zoeken.

Voorafgaand aan deze geschiedenis onderwijst Jezus zijn discipelen. De farizeeën hadden Jezus om een teken van de hemel gevraagd, maar zij kregen het niet. Jezus waarschuwt zijn discipelen voor het zuurdeeg van de farizeeën en van Herodes, voor wetticisme en wetteloosheid. In de boot op het meer ontdekken de discipelen dat ze geen brood bij zich hebben. Jezus wijst hen dan op Zijn vermogen om brood te vermenigvuldigen.

Vervolgens komen ze in het stadje Bethsaïda, een vissersplaatsje, en de inwoners daarvan brengen een blinde man bij Jezus. Zij verwachten veel van Hem, en ze smeken of Hij hem wil aanraken. Zijn de inwoners zo begaan met deze man? Of wilden ze graag een wonder zien? Bethsaïda was de stad waar Filippus, en Andreas en Petrus vandaan kwamen. We mogen dus wel aannemen dat Jezus en Zijn discipelen daar bekend stonden. Bovendien deed de Heere Jezus de meeste wonderen in de streek tussen Kapernaum en Bethsaïda. Duizenden mensen werden wonderlijk van eten voorzien. Velen werden genezen van hun kwalen. Zoveel zelfs, dat Jezus zei dat de buitenlandse steden Tyrus en Sidon zich bekeerd zouden hebben als in deze steden zoveel krachten waren gebeurd. In deze streek zond Hij Zijn discipelen twee aan twee uit. Hij sprak uit dat wie hen niet geloofden, ze een zwaarder oordeel zouden hebben dan Sodom en Gomorra. Maar geloof dat Hij de Messias is, vond Hij er niet veel, alleen geloof in Zijn wonderen, en het moment kwam dat velen van Hem wegliepen.

Daarom neemt Jezus de man bij de hand, naar buiten de stad. Later mag de man ook niet terug naar de stad. De tijd om te getuigen is voorbij. Maar Zijn mededogen met verloren, blinde mensen is zo groot dat Hij deze man gaat genezen. De wijze waarop Jezus geneest is afgestemd op de tijd, dat wil zeggen dat Hij ook daarin onderwijs geeft, maar wel op bedekte wijze.

Jezus deed speeksel op de oogleden van de blinde. Op iemand spugen was teken van verachting (Jes. 50:6). Niet dat Jezus de man verachtte, maar wel de blindheid van deze man. We kunnen het ook anders zien, want speeksel heeft ook een heilzame werking. Nergens genezen wonden sneller als in je mond, vanwege de antimicrobiële, pijnstillende en bloedstollende eigenschappen van speeksel.

“Zie je al wat?” Dat is toch een rare vraag van Jezus. Vele anderen genas Hij op zijn spreken en hier maakt Hij een tussenstop. We moeten daarom met aandacht luisteren naar het antwoord van deze man. “Ik zie mensen als bomen wandelen.” De man zal zich niet bewust zijn geweest van dit antwoord, maar de Geest heeft het niet voor niets op laten schrijven. Wat betekent dit antwoord? Een aanwijzing vinden we in Job 19:10 : “Hij heeft mijn verwachting als een boom weggerukt.” Verwachting is als een boom. Een beeld dat veel in de bijbel voor blijkt te komen. Een kleine bloemlezing:

• Jacob zegent Jozef en noemt hem een jonge vruchtboom, een jonge vruchtbare boom bij een bron. Elk van zijn takken loopt over de muur. (Gen 49:22)
• Salomo zegt dat als een goddeloze sterft, zijn verwachting vergaat, maar dat de vrucht van de rechtvaardige als een boom des levens is (Spreuken 11).
• Het psalmenboek begint: Want hij zal zijn als een boom, geplant aan waterbeken, die zijn vrucht geeft op zijn tijd, waarvan het blad niet afvalt; al wat hij doet, zal goed gelukken. (Ps 1:3), en Psalm 37 spreekt van het tegenovergestelde: Ik heb een gewelddadige goddeloze gezien, die zich wijd vertakte als een bladerrijke inheemse boom (Ps 37:35). Wie in de bijbel zoekt op bladerrijke bomen, ontdekt dat het dan steeds gaat over offerplaatsen voor de afgoden. Wel veel blad, maar geen vrucht.
• Jesaja: Laat de vreemdeling die zich bij de HEERE gevoegd heeft, niet zeggen: De HEERE heeft mij geheel en al van Zijn volk gescheiden; laat de ontmande niet zeggen: Zie, ik ben maar een dorre boom (Jes. 56:3).
• Jeremia: Hij zal zijn als een boom, die bij water geplant is, en die zijn wortels laat uitlopen bij een waterloop. Hij merkt het niet als er hitte komt, zijn blad blijft groen. Een jaar van droogte deert hem niet, en hij houdt niet op vrucht te dragen (Jer 17:8).
• Judas: Deze mensen zijn … als bomen in de late herfst, zonder vrucht, tweemaal gestorven en ontworteld. (Jud 1:12)

Steeds opnieuw verbeelden bomen verwachting uit. Een verwachting die gekoppeld is aan de vrucht van de boom. Geen vrucht, geen verwachting.

“Ik zie mensen als bomen.”. Ook al is zijn beeld niet scherp, het beetje licht dat de man nu ziet, geeft hem verwachting voor de toekomst. Ook al vindt zijn genezing in stappen plaats; Jezus laat hem wennen aan het licht. Hij ziet wel vage contouren, maar er is hoop, verwachting.
Van de stadsgenoten van de blinde man was geen verwachting meer. Over en uit. Wee u Bethsaida! Als in Tyrus en Sidon dergelijke krachten gedaan zijn… zij zouden zich toen bekeerd hebben (Matt 11:21). Maar er was daar alleen geloof in wonderen… niet in de Heiland. Aangrijpend beeld dat deze man verwoordt. Hij zelf zag contouren en verwachtte meer. De Geest laat echter onzichtbare contouren zien met deze eenvoudige woorden.
In stappen breekt het licht door bij deze man. Jezus legt Zijn helende handen op de ogen van de halfziende man, waarna het licht volledig doorbreekt. Hij zag allen, ver en duidelijk. Jezus doet geen half werk.

Ooit stonden er twee bomen in het Paradijs: de boom van het leven en de boom van kennis van goed en kwaad. Het eten van de laatste boom bracht inderdaad kennis van goed en kwaad, maar voedzaam was de vrucht niet, en het kwaad was geschied. God gaf Zijn Zoon Jezus om te herstellen. Hij was een loot uit een afgehouwen tronk. Dus zelfs van die afgehouwen boom was verwachting. (zie ook Job 14:7). Ook van Israël was verwachting. Jezus ontsproot uit dat volk. Hij kwam tot het Zijne, maar de zijnen namen Hem niet aan (Joh 1). Daarom zei Hij tot de genezen man: ga niet terug naar de stad en houd je mond.
God doet geen half werk. Nog is deze afgehouwen tronk vruchtbaar als zij uit de Wortel van Isaï (Jes 11:10) gaat leven. Heidenvolken zullen naar deze Wortel vragen! Zij worden ingeënt (Rom 11) in de olijfboom die Israël is. Dát is verwachting, en daar kijk ik naar uit. Wat uiteindelijk overblijft, is de boom des levens:

“In het midden van haar straat en aan de ene en de andere zijde van de rivier bevond zich de Boom des levens, die twaalf vruchten voortbrengt – van maand tot maand geeft Hij Zijn vrucht. En de bladeren van de boom zijn tot genezing van de heidenvolken. ” (Openb 22:2)

 

How Excellent Your Name – Thai female vocalist Rose, thoroughly uplifting!

Psalm 8 is een prachtige psalm waarin het bijbelse wereld- en mensbeeld in een ongekende schoonheid verwoord is. Dat beeld is voor mij onderwijs voor het onderwijs.

 Een psalm van David, voor de koorleider, op ‘De Gittith’.

HEERE, onze Heere, hoe machtig is Uw Naam op de hele aarde!
U Die Uw majesteit getoond hebt boven de hemel.

Uit de mond van kleine kinderen en zuigelingen
hebt U een sterk fundament gelegd, omwille van Uw tegenstanders,
om de vijand en wraakzuchtige te laten ophouden.

Als ik Uw hemel zie, het werk van Uw vingers,
de maan en de sterren, die U hun plaats gegeven hebt,
wat is dan de sterveling, dat U aan hem denkt,
en het mensenkind, dat U naar hem omziet?

Toch hebt U hem weinig minder gemaakt dan de engelen
en hem met eer en glorie gekroond.
U doet hem heersen over de werken van Uw handen,
U hebt alles onder zijn voeten gelegd:

schapen en runderen, die allemaal,
en ook de dieren van het veld,
de vogels in de lucht en de vissen in de zee,
al wat over de paden van de zeeën gaat.

HEERE, onze Heere,
hoe machtig is Uw Naam op de hele aarde!

Hoe het was

Hoe machtig is Uw Naam! Ongeëvenaard!
Dat is het doel van God: Zijn Naam. Zijn Naam is Wie Hij is. De IK BEN.
Om die Naam te verheerlijken schiep Hij de hemel en de aarde, schiep Hij ook de mens.
Schoonheid is de maat.

Drie kernwoorden vertellen het ‘waarom’ van de mens: positie, doel en werk.

• De mens heeft een unieke plek van glans & glorie. Een positie die weinig minder dan die van de engelen is. Tegelijk wordt gevraagd: wat is de mens? Nietig en machtig.
• De mens heeft één doel: lofprijzing. Kinderen en zuigelingen vertellen Gods lof.
• De mens heerst over de werken van Gods handen. Om de dierenwereld tot zijn doel (bestemming) te laten komen, gaf Adam de dieren hun naam. Heersen is dienen, gericht op het aangaan van relaties. Nieuwsgierigheid, creativiteit en dienstbaarheid zijn de eigenschappen die daarvoor nodig zijn.

De wereld is geschapen als één geheel, met dieren ter land, ter zee en in de lucht. Het vertelt Gods eer en heerlijkheid (Psalm 19).

Hoe het is

Het bleef niet zoals het was. De mens koos voor zichzelf, voor zijn eigen eer, naam. Hij deed dat door de leugenachtige aansporing van de tegenstander van God, de duivel. Psalm 8 spreekt ook van vijanden, degenen die op wraak uit zijn en zich verzetten. De mens voegt zich bij die tegenstanders. Met alle gevolgen van dien. Voor de mens, voor zijn leefomgeving en zijn relatie met zijn Schepper.
Die leefomgeving is niet vriendelijk meer. De mens moet knokken om te overleven en zijn weg is met doornen en distels bezaaid. Heersen is overheersen, machtsmisbruik en wanbeheer geworden. Egoïsme, chaos en eenzaamheid domineren. De aarde werd de woonplaats van de tegenstander van God.
De schepping zucht eronder (Rom. 8). Haar schoonheid is vergane glorie.

En God? God verandert niet.

Hoe het hersteld wordt

Het blijft niet zoals het is. Psalm 8 begint én eindigt met de uitroep: hoe machtig is Uw Naam op heel de aarde.
Gods Naam is Hem heilig en Zijn liefde voor de mens is grondeloos. Wat is de mens dat U aan hem denkt?
Hij wil de mens opnieuw bij Zich hebben, en in Zijn dienst nemen. Daarvoor gaf Hij Zijn Zoon. Hij nam onze plaats in en door Zijn bloed worden wij gered. In Christus zijn we een nieuwe schepping, een tempel van Zijn Geest. Wie niet gelooft, heeft geen deel, maar zal naar zijn eigen werk rechtvaardig geoordeeld worden.
Door Christus herstelt Hij ook Zijn schepping. Een nieuwe hemel en aarde zal er komen, waarop gerechtigheid en vrede heerst. Geen machtsmisbruik en wanbeheer meer, maar daar genieten we samen van de gaven.

Gods Naam is machtig in de schepping. Daarom is schoonheid de maat. Lofprijzing en aanbidding zijn de middelen.

De mens had een hoge positie, een doel en dienst. Hij heeft daarvoor gaven gekregen van nieuwsgierigheid, creativiteit en dienstbaarheid.

De mens koos echter voor zichzelf en verbrak de relatie met zijn Schepper. Egoïsme, chaos en eenzaamheid zijn de gevolgen, gevoed door het werk van de tegenstander van God, de duivel.

 God gaf Zijn Zoon om de relatie te herstellen. Door een persoonlijke keuze tot Jezus Christus wordt iemand tot een nieuwe schepping, een tempel van Zijn Geest.

 

Een klein moment, maar naar mijn idee met een immense betekenis voor onderwijs. De vraag hoe groot het industrieterrein van Moerdijk is, is zinnig (we rijden er langs), beantwoordt aan de nieuwsgierigheid (waar rijden we langs), is authentiek, dan wel real time (we rijden er nu langs). Wat schiet je op met de wetenschap hoe groot …, of is dit categorie nutteloze weetjes? Het is relevant, mits je nieuwe kennis kunt koppelen in je eigen systeem (we wonen in Bodegraven). Een betere les kun je toch niet hebben!

Hoe groot nu Moerdijk is? Ja, dat zoek je zelf maar op. In elk geval is Bodegraven groter!
O ja, en passant, hebben we ook uitgelegd hoe groot een hectare is.
Dat is ongeveer gelijk aan twee voetbalvelden.

 

Het advies van de Commissie vernieuwing biologieonderwijs over de nieuwe examenprogramma’s voor havo en vwo houdt niet in dat straks alleen nog de evolutietheorie mag worden onderwezen. Het geeft docenten juist alle ruimte om principiële keuzes te maken, betoogt Anco van Moolenbroek.

”Kleuters krijgen straks evolutieles” stond er boven een artikel (RD 28-2) over het advies van de Commissie vernieuwing biologie-onderwijs (CVBO) aan minister Van Bijsterveldt betreffende nieuwe examenprogramma’s biologie voor havo en vwo. In het artikel concludeert de Stichting De Oude Wereld uit Urk dat deze vernieuwing door een eenzijdig informatieaanbod de keuzevrijheid van de leerlingen beperkt. Als promovendus, bioloog en schoolleider heb ik van nabij te maken gehad met de totstandkoming van dit advies en ik concludeer dat deze opvatting geen recht doet aan het werk van de CVBO.

In de vernieuwing van het biologieonderwijs vormt het advies een markeerpunt in een proces van onderzoek en discussie. In het kort beoogt het advies met de vernieuwing van het biologieonderwijs drie problemen aan te pakken: een overladen curriculum, een verouderd en onsamenhangend curriculum en gebrek aan relevantie voor leerlingen. Deze problemen gelden niet alleen de biologie, maar alle bètavakken, in Nederland en daarbuiten.

In 2007 is een leerlijn voor 4 tot 18 jaar vastgesteld. Die gaat uit van zes systeemconcepten. Dit zijn begrippen die „zo abstract zijn dat ze voor de meeste leerlingen niet bruikbaar zijn.” Eén systeemconcept is evolutie. De systematiek beoogt de begrippen zo te kunnen onderwijzen dat leerlingen een samenhangend geheel van kennis opbouwen. Met het opnemen van het systeemconcept evolutie is evolutie inderdaad een van de rode draden in het biologieonderwijs geworden. Dat is niet vreemd, aangezien de leerlijn gebaseerd is op de huidige actuele biologische kennis. Het vermogen tot aanpassing is waarschijnlijk het meest karakteristieke voor het leven.

Wordt de evolutietheorie daarmee voorgeschreven als enige verklarende theorie voor het ontstaan van het leven? Dat zou je zo kunnen lezen, maar dan ga je voorbij aan de derde doelstelling van het advies: maatschappelijke relevantie. De maatschappij raakt ons wereldbeeld. Dat is ook wat het advies onderkent: „Funderende kennisproductie, met een oriëntatie op de ontwikkeling van ons wereldbeeld.” De toelichting lijkt weliswaar uit te gaan van een naturalistisch wereldbeeld, maar ik denk dat er voldoende ruimte in zit om leerlingen kritisch te laten denken.

Dat laatste wordt in de nieuwe examenprogramma’s omschreven als de vaardigheid: „Waarderen en oordelen: de kandidaat kan in contexten een beargumenteerd oordeel geven over een situatie in de natuur of een technische toepassing, en daarin onderscheid maken tussen wetenschappelijke argumenten, normatieve maatschappelijke overwegingen en persoonlijke opvattingen.” Een havoleerling moet met de begrippen populatie, variatie, selectie en soortvorming in contexten op het gebied van gezondheid en wereldbeeld kunnen verklaren op welke wijze nieuwe soorten kunnen ontstaan, terwijl een vwo’er moet kunnen benoemen met welke theorie het voorkomen van het leven op aarde in contexten op het gebied van wereldbeeld wordt verklaard.

Om samenhangend biologieonderwijs te krijgen is een doorgaande leerlijn van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs onmisbaar. Het advies stelt daarom dat met het aanleren van begrippen in het basisonderwijs een eerste basis wordt gegarandeerd waarop later teruggegrepen kan worden. Het betreft dan ook vooral een vernieuwing van het examenprogramma biologie havo en vwo. Van evolutieles voor kleuters is geen sprake. De leerlijn noemt voor het basisonderwijs onder evolutie de begrippen fossiel, vorm en functie en biodiversiteit. Dat lijken me begrippen om prachtige lessen bij te maken.

Ik breek geen lans voor de evolutietheorie en wil ook geen welles-nietesdiscussie oprakelen. Ik stel alleen dat juist dit advies ruimte biedt voor eigen principiële keuzes en voor het vakmanschap van de docent. Laat het nu eens een uitdaging zijn om de begrippen fossiel, vorm en functie en biodiversiteit op een adequate en verantwoorde wijze aan kleuters te onderwijzen. Inderdaad laten uitgevers de inhoud van de methode bepalen door het examenprogramma. Gelukkig wel. Maar niet de methode maakt het onderwijs, dat doet de docent. Die docent krijgt in het advies alle ruimte.

Dat de minister dit advies „naar verwachting ongewijzigd” overneemt, is een groot compliment voor het werk van de CVBO. Wetend dat een onderwijsvernieuwing twintig jaar in beslag neemt, en we nu op de helft daarvan aangekomen zijn, moet ik vaststellen dat het advies een evenwichtiger beoordeling en behandeling verdient.

Lees ook de reactie van Bert Kalkman, lector exemplarisch onderwijs aan de Driestar Hogeschool: “Bij christelijk onderwijs hoort nadenken over schepping en evolutie”:

“Daarom moeten we zoals Van Moolenbroek schrijft juist gebruikmaken van de ruimte die het CVBO-advies biedt. Wij leven op Gods aarde en kunnen dagelijks waarnemen hoe de schepping zich manifesteert in de elementen, de dieren, de planten en de wetmatigheden die het leven op aarde mogelijk maken. Gods trouwe zorg is iedere morgen nieuw. Tegelijkertijd is er het gevolg van de zonde. Er heerst gebrokenheid, het is eten en gegeten worden, rampen voltrekken zich. Zowel de grootsheid enerzijds als de gebrokenheid anderzijds maken bescheiden.

Hier moeten leraren de ogen van de leerlingen al jong voor openen. Vanaf het begin moeten ze leren dat het een wereld van verschil maakt of je met gelovige of met ongelovige ogen naar de scheppingswerkelijkheid kijkt. Dat betekent kijken naar het karakteristieke bij dieren en planten. Hoe wonderlijk ze toegerust en aangepast zijn. Maar ook leren dat diversiteit niet vanzelfsprekend vitaliteit betekent. Hier oog voor krijgen betekent samen met de neus op de verschijnselen zitten.”